Emek, üretimin çok önemli bir unsurudur. Tabiatı antropo–sosyal bir değer haline getirmek için insanın emeğine ihtiyaç vardır. İnsan, bedenî ve zihnî güçlerini kullanıp tabiatı değiştirerek üretim yapar ve ekonomisini kurar. Üretilmiş bütün mal ve hizmetlerde bedenî ve zihnî emek çok önemli bir yere ve paya sahiptir.
Görüldüğü üzere iki türlü emekten söz etmekteyiz: bedenî emek ve zihnî emek. İnsan, maddî ve manevî güçleriyle mânâlı bir bütün meydana getirir. Bu iki emeği birbirinden ayırmak mümkün olmamakla birlikte, bir tasnif zarureti ile karşılaştığımızda böyle bir ayrım düşünmeyi kolaylaştırabilir. Üretime doğrudan doğruya kas gücümüzle katkı, bedenî emek olarak isimlendirilebilir. Öte yandan üretime el ve kolumuzdan çok zihnî güçlerimizle, yani kafamızla katkıda bulunmanın adı zihnî emektir.
Bunlardan hangisinin daha önemli olduğu tartışma konusu olabilir. Biz böyle bir tartışmaya girmek istemiyoruz. Ancak unutmamak gerekir ki insanı diğer canlılara karşı güçlü kılan yön, zihnî ve ruhî seviyesinin üstünlüğüdür. O, ekonomiyi ve ekonomik faaliyetleri bu psikolojik güçlerle kurup geliştirebilmektedir. Bununla beraber insanın psikolojik güçlerinin organizma ile ve fizyolojik varlığı ile ilişki ve bağıntıları da asla unutulmamalıdır.
Tarihten ve sosyolojiden gördüğümüze göre sosyo-ekonomik ilişkilerde ve sosyal tabakalaşmada bedenî ve zihnî emeğin itibarı (sosyal baremi) zaman ve mekân içinde çok farklı olmuştur. Avrupa’da 18. asra kadar kol işçisi ve kol işçiliği hayli hor görülmüştür. Buna karşılık entelektüel faaliyetler ve bunların sahipleri daha fazla itibar görmüştür. Ancak İslâm bu konuda dengeli bir ölçü vermiştir. İslâm emeği ayırmaksızın takdis eder, insanın ister maddî ister manevî yönden kendi emeği ile değerlendirileceğini ortaya koyar. İyi niyetle ve meşru zeminlerde sarf edilen emekler ister bedenî ister zihnî olsun övülmeye değerdir. Kur’an-ı Kerim’de “Gerçekten insan için kendi sa’yinden (emeğinden ve çalışmasından) başkası yoktur.” (En-Necm sûresi, âyet 39). İslâm zihnî emeği (tefekkür, düşünme, araştırma) övmekle birlikte el emeğini de yüceltir. Peygamberimizin şu sözü meşhurdur: “İnsan kendi el emeğinden daha hayırlı bir gelir kazanmamıştır.” (İbni Mâce, Sünen).
KAYNAKÇA
S, Ahmet, Arvasi. Türk İslam Ülküsü 2. İstanbul: Bilgeoğuz Yayınları. 2015. S. 89-90-s.